Rust vinden door een heilige: Sint Franciscus

Heiligenbeeldjes, -afbeeldingen, -kaarsjes bestaan er in allerlei soorten en maten. In taxi’s die je in het buitenland naar een schip brengen, hangt er nogal eens een Sint Christoffel aan de binnenspiegel, of staat er een beeldje van Sint Antonius op het dashboard. Beiden zijn beschermheiligen voor onderweg. Je vindt ze ook aan boord, meestal in de hut van een Filippijnse collega. In Diepgang staan we de komende tijd stil bij een aantal bekende en minder bekende heiligen.

Franciscus van Assisi hoort zonder twijfel bij de categorie ‘bekende’. Al is het maar omdat de paus zich naar hem heeft vernoemd. Van iedereen die paus wordt, wordt namelijk verwacht dat hij een nieuwe naam kiest omdat hij in zijn nieuwe functie als het ware een nieuw leven begint.

Wie: Franciscus van Assisi
Wanneer: 1182-1226
Waar: Italië
Gedenkdag: 4 oktober
Voor wie belangrijk: Franciscanen, armen en dieren

De heilige Franciscus had eerst ook een andere naam. Hij heette Giovanni di Pietro Bardone. Zijn vader verblijft op het moment van zijn geboorte in Frankrijk en daarom noemt hij zijn zoon meestal Francesco, “Fransmannetje”. Als rijkeluiszoontje heeft Francesco alles mee om in het leven te slagen. Als arrogante jongeman feest hij erop los en droomt hij ervan om ridder te worden. Maar na een periode van krijgsgevangenschap en ziekte verandert zijn kijk op het leven.

Franciscus had een bijzondere aandacht voor dieren. Hij heeft een preek voor de vogels gehouden die nog steeds gelezen wordt. Daarnaast spreekt het verhaal van de wolf van Gubbio tot de verbeelding: de dorpelingen hadden veel last van de rovende wolf, totdat Franciscus met hem in gesprek ging en de wolf zich bekeerde tot vredelievend schepsel. De kerststaltraditie is ook op Franciscus geïnspireerd. Werelddierendag wordt op de officiële gedenkdag van deze heilige (4 oktober) gehouden.

Franciscus gaat rondtrekken als “Il Poverello”, de arme. Hij preekt dat alle schepselen onze broeders en zusters zijn. Hij krijgt volgelingen en vestigt een kloostergemeenschap. Deze wordt jaren later door de paus erkend als de orde van de “Mindere Broeders”. Armoede en aandacht voor alles wat kwetsbaar is in de samenleving, staan centraal. Dit is ook wat de huidige paus erg aanspreekt.


Zeevarenden kunnen zich ook identificeren met Franciscus. Hij weet namelijk wat het is om van huis te zijn en rond te zwerven. Al is het dan niet op het water, maar toch. En Franciscus snapt ook wat het is om in een kleine mannengemeenschap te leven, waarin je op elkaar moet kunnen vertrouwen.
Een bijzonder moment in zijn leven vormt de ontmoeting met de sultan van Damiate, in 1219 tijdens de vijfde kruistocht. In plaats van het gevecht zoekt hij vrede. Ook dit doet denken aan de situatie aan boord waar mensen van verschillende religies en culturen goed met elkaar om moeten kunnen gaan.


Franciscus heeft weet van moeilijke leefomstandigheden ver van huis. Volgens de overlevering werd hij daardoor letterlijk getekend. Hij zou de wondtekenen van Christus hebben ontvangen. Dat gaat om littekens die ontstaan na het slaan van spijkers door zijn handen en voeten bij de kruisiging. Ook werd hij nog met een speer in zijn zij gestoken.
Het ontvangen van wondtekenen legt goed uit waar het bij heiligen om gaat. Het zijn mensen die zich niet probeerden te verheffen boven anderen, maar zich juist willen inleven. Als dat lukt ervaren ze ook de moeilijkheden en pijn van anderen.


Franciscus had niet alleen een bijzondere band met andere mensen maar ook met de natuur. Hij heeft een mooi lied geschreven waarin hij spreekt tot broeder Zon en broeder Wind. Deze vertrouwdheid met de elementen kan iedereen die aan deze persoon denkt rust geven. Het is daarom te begrijpen dat zeevarenden een afbeelding van Sint Franciscus een plaats geven in hun hut of in de messroom.