Zeevaart en computers – een ongelukkig huwelijk

Als het gaat om computers, of beter gezegd informatietechnologie, dan verloopt een gesprek vaak volgens een vast patroon. Eerst wordt er wat gemopperd, daarna worden de mogelijkheden van (met name de mobiele telefoon) geprezen en tot slot wordt op een serieuze en soms zelfs plechtige manier gezegd dat deze technologie niet tegen te houden is. Persoonlijk denk ik dat een meer gereserveerde houding t.o.v. computers en informatietechnologie op zijn plaats is. Dit geldt met name voor zeevarenden.

Foutjes

Zo wordt weleens vergeten dat voor mensen boven de 45 jaar geldt dat de rekenmachine het eerste computergestuurde apparaat is waar ze mee te maken kregen. De uitvinding van dit apparaat heeft nooit geleid tot het afschaffen van rekenles op school. Een gebruiker van een rekenmachine moet immers kunnen inschatten of de uitkomst van het apparaat ongeveer klopt. Eén klein foutje bij het invoeren van de getallen kan namelijk tot een absurde uitkomst. In de zeevaart is inmiddels zoiets gebeurd met het ECDIS-systeem. Het zeiljacht Vestas Wind liep op een koraalrif omdat bij het bepalen van de koers zoveel was ingezoomd op de kaart dat dit rif niet meer zichtbaar was. Interessant was de reactie van de jeugdige navigator. Hij was boos dat ECDIS niet deed wat het beloofde: namelijk kaartlezen overbodig maken. Alsof een rekenmachine rekenles overbodig maakt…..

Genadeloos

Dat kleine foutjes grote gevolgen kunnen hebben is maar al te bekend bij degenen die te maken kregen met computervirussen. Eén keer per ongeluk op iets klikken kan tot grote schade leiden. Daarbij kan de kwaadwillende het eindeloos proberen en heeft hij maar één zwak moment nodig van degene die de computer bedient. Nu is het punt dat zeevarenden ook met computers moeten werken als ze vermoeid zijn of constant gestoord worden.

Supersaai

Computers doen sommige dingen beter dan mensen. In de zeevaart geldt dit bijvoorbeeld bij het maken van een stuwplan. Een groot probleem is wel dat de informatie in de computer terecht moet komen. Het invoeren ervan is een extreem saai klusje dat heel zorgvuldig moet gebeuren. Aan de wal wordt dit naargeestige werk dan ook goed betaald maar als zeevarende moet je het er maar even bijdoen.

Autonome ongevallen

Een schip dat vaart zonder bemanning is een wens van elke reder. Om zoiets technisch mogelijk te maken zullen, behalve de informatie van het schip, ook de zee en weersomstandigheden in getallen moeten worden omgezet. Dat is een enorm lastige opgave omdat de natuurelementen enorm variëren. Het invoeren van deze variabelen moet gebeuren met sensoren. Zodra een sensor iets verkeerd waarneemt krijg je te maken met dat hardnekkige computerprobleem: één foutje leidt al snel tot narigheid. Gebrekkig functionerende autonome systemen zoals in de auto’s van Tesla of de vliegtuigen van Boeing hebben inmiddels mensenlevens gekost. Hopelijk kunnen reders de verleiding weerstaan vergelijkbare systemen op hun schepen te installeren.

Koekiemonster

Zonder ooit voor een kantoorbaan te hebben gekozen zitten vrijwel alle officieren aan boord dagelijks achter de computer. Het apparaat lijkt wel een variant op een Koekiemon-ster. De honger naar informatie van dit apparaat is niet te stillen. Steeds meer instanties willen steeds meer weten en als zeevarende word je geacht alles keurig geordend aan te leveren. Daarbij moet de ergernis jegens de onhandige formulieren en programma’s worden onderdrukt.
Het apparaat braakt ook nog eens grote hoeveelheden informatie uit. Sommige info is nuttig, maar de gemiddelde mailbox is rijkelijk gevuld met reclame en nieuwsbrieven. Nog erger zijn de talloze e-mails die cc worden gestuurd. Men wordt lastig gevallen i.p.v. op de hoogte gesteld.
Dan is het ook nog eens zo dat er sneller dan nodig om informatie wordt gevraagd. De rusturen komen zo onnodig in het gedrang.

Bemoeial

De grote beschikbaarheid van informatie heeft ook tot gevolg dat het mensen onder ogen komt die er geen verstand van hebben. Zo kan men zich nu op kantoor bemoeien met de stand van de airco of het al dan niet aanhouden van een GSM-koers. Het is vreemd dat als iemand informatie wil, deze zo makkelijk te krijgen is. Wanneer mensen niet met maar óver elkaar praten lopen dit soort dingen nog meer uit de hand. Nu is juist een kenmerk van een rederij dat mensen op kantoor en de werkvloer zich op grote afstand van elkaar bevinden.

Te ingewikkeld

Computertechnologie speelt een belangrijke rol bij het efficiënter laten draaien van verbrandingsmotoren. Een groot nadeel hiervan is dat het sleutelen aan de machine veel lastiger is geworden. Steeds vaker moet een TD uitkomst brengen terwijl het improviseren nou juist zo’n leuk onderdeel van het varen is. Ook veroudert computertechnologie snel. Onderhoud loont daarbij dus niet terwijl het goed bijhouden van een schip van oudsher een belangrijk aspect van goed zeemanschap is.

Kil

Ingenieurs kunnen met computers geweldige schepen ontwerpen maar echt gezellig hebben ze het aan boord nog niet weten te maken. Moderne schepen doen denken aan muziek. Niemand kan zo precies de maat houden als een drumcomputer, maar omdat het apparaat niet echt samenspeelt met de andere muzikanten ontbreekt er iets. De reizen worden met de computer zo efficiënt gepland dat eventjes stil liggen er nog maar nauwelijks bij is. Vanaf de wal krijg je e-mails i.p.v. bezoek. Een gezellig praatje is er vaak niet meer bij. En de oplossing van een probleem wordt gedicteerd in plaats van al pratende gezamenlijk gezocht.

Broodroof

Een bedreigend aspect van de computerisering van scheepvaart is dat het uiteindelijke doel het varen zonder bemanning lijkt. Werken met computers doet denken aan het werken van mensen uit lagelonenlanden die later je baan gaan inpikken.

Tot slot

Niemand weet welke veranderingen de mensheid nog te wachten staat met de steeds verder doorgevoerde informatietechnologie. De eerste decennia hebben laten zien dat er opvallend weinig aandacht is besteed aan de menselijke factor. Hopelijk is dit te beschouwen als een kinderziekte en gaan computers het werken en leven aan boord nu positief beïnvloeden. Met uitzondering van privézaken als entertainment en het communiceren met familie zijn er helaas nog geen tekenen waar te nemen.

Leon Rasser

1997 was een historisch jaar omdat toen een schaakcomputer de wereldkampioen wist te verslaan. De programmeurs waren erin geslaagd de computer bij elke zet vooruit te kunnen laten denken over alle mogelijke tegenzetten, de mogelijke tegenzetten dáárop en dat helemaal tot het eindspel. Sinds dat verslaan van de wereldkampioen is de vraag: welk menselijk (hersen)werk valt nog meer in allerlei kleine stapjes onder te verdelen?